|

Өлтийн хөндийг өрөмдсөн алтны компаниуд Орхон голыг онилж байна

Орхон голын эх, дэлхийн усны сав хагалбар газрыг сэндийчиж буй алтны компаниудын балгаар Будант, Өлтийн гол, Шийрт, Өлзий тээл, Гүүтийн гол ширгэж алга боллоо. Байгаль дэлхийг өчүүхэн ч энэрэх сэтгэлгүй сэндийчиж, хүн, мал идэх өвс, гишгэх газаргүй тарчилж байгааг Монголын төр 20-оод жил “харж” байна. Цэлийгээд л угтдаг Цэнхэр сум, баян тансаг Орхоны хөндий өнөөдөр дайны дараах балгас болж хувирчээ. Тэнд алдарт Орхон голыг тэжээдэг амин судлууд болох есөн гол урсдаг. Гэвч алтны компаниудын  шуналаар таван гол ширгэж үгүй болоод байна. Орхон голын эх, дэлхийн усны сав хагалбар газрыг сэндийчиж буй алтны компаниудын балгаар Будант, Өлтийн гол, Шийрт, Өлзий тээл, Гүүтийн гол ширгэж алга боллоо.

ХҮН АМЬДРАХ НЬ БИТГИЙ ХЭЛ МАЛ БЭЛЧЭЭРЛЭХ СӨӨМ ЗАЙ ҮЛДСЭНГҮЙ

Уул уурхайн нөлөөгөөр голуудын гольдрол өөрчлөгдөж улаанаараа эргэсэн бохир ус Орхон гол руу цутгаж буйг нутгийн иргэд батлан хэлж байгаа юм. Уул, ус, ургамал, ногоо, ан амьтан, самар, жимсээр арвин баялаг Орхоны хөндий уул уурхайд идэгдэж хүн амьдрах нь битгий хэл мал бэлчээрлэх сөөм зай үлдсэнгүй.

Хотоос 500 гаруй км яваад Орхоны хөндийд очно. Гэтэл зам зуур Цэцэрлэг багаас эхлээд л алтны компаниудын том тэрэгний мөр ногоон зүлгийг энд тэндгүй сийчиж, олон салаа зам гаргажээ. Уулын өөд уруу, өвөр бэлгүй талхалсан гүнзгий шарх бүхий зам бороотой үед машин ч явах аргагүй болтол гацдаг бололтой хаа сайгүй шаварт суусан машины мөр зурайна. Ийнхүү энхэл донхол замаар явсаар Өлтийн гол руу өнгийвөл нүдэндээ итгэхэд бэрх дүр зураг угтлаа. Ёстой л байгаль дэлхий үг хэлдэг бол орь дуу тавин хашгирч байх шиг. Даанч 20-оод жил өр, зүрхээ сэндийчүүлсэндээ дуугарах ч тэнхэлгүй болчихоод байна уу гэлтэй.

Өлтийн голын хөндийгөөс эхлээд Улаанчулуут, Харгуйт, Шийртийн хойд салааг ч тэр аяар нь бүсэлсэн уурхайн компаниудын том тэрэгний дуу чимээ, хөл хөдөлгөөн гээд ойр хавийн 30 км-ийг бүрхсэн багахан хэмжээний суурин бий болжээ. Уулын бэл дагасан нарийн жим дагахгүй л бол хаа сайгүй ухсан хэдэн метр гүн нүхэнд унаж мэдэхээр. Дээр нь голын ус улаанаараа эргэлдэж, яг л төөрдөг байшин шиг бүгчим мөртлөө хүйтэн, тавгүй мэдрэмж төрүүлнэ. Улаанаараа эргэлдэх ус, нунтаг шар шороон дундаас өвс хайсан мал ийш тийшээ гүйлдэж, гольдрол нь өөрчлөгдөж судас шиг нарийхан болсон голын уснаас тамшаалах нь өр өвдөм.

Өлтийн голыг уруудвал зай завсаргүй үргэлжлэх алтны компаниудын эзэмшил бүхий цэг, дэлгүүр хоршоо, шатахуун түгээх станц, хоолны газрууд  таван алхмын зайтай эгнэжээ. Барааны үнэ ханш хотоос даруй 2-3 дахин өндөр. Ундаа 4000, бэлэн гоймон 3000, Болор архи 29 мянган төгрөгөөр зарагдаж байх жишээтэй. Харин шатахуун литр нь 2200 төгрөг байна. Цэгээр “энгийн” иргэд дураараа орж гарч болохгүй. Хаашаа хэнтэй уулзах гэж яваа, аль компанийнх гэдгийг нарийн асууж байж нэвтрүүлнэ. Орхон багт үйл ажиллагаа явуулж байгаа компаниудаас хамгийн том газрыг хашаалсан Өлзийтээлийн уурхайн харуул хамгаалалт тэр дундаас хамгийн чанга нь. Биднийг дотогш нэвтрэхийг хүсэхэд хамгаалалтын залуу богино долгионы станцаар “дээшээ” хэдэнтээ холбогдов. Цаанаас “Уулзах хүн байхгүй” гэх зандрангуй дуу хадах аж. Энэ мэтээр хэдэн зуун жил нутаглаж ирсэн хүн зон байгаль дэлхийдээ дураараа нүүж суух ч эрхгүй болсон нь харамсмаар. Уул уурхайн бүсийн зай завсарт буусан малчдын ярьснаар лицензтэй талбай руу нэвтрүүлэхгүй гээд нүүж суухад нь хориг тавьдаг. Компаниуд алт угаасан бохир усаа шууд гол руу урсгадаг байсан. Саяхнаас далан байгуулсан ч бороо орох бүрт сэтэрч Орхон гол улаанаар эргэх болсон гэнэ. Орхон багийн 1200 гаруй өрхийн 20-30 хувь нь энэ нутагт аж төрж байсан ч малаа өсгөж үржүүлдэг гол хөндийг нь ухснаас мал бэлчээрлэх газаргүй болж дайжжээ. Харин цагаан идээгээ алтны компаниудад борлуулж, хаягдал шороо угаах зэргээр амь зуудаг цөөн хэдэн өрх бууриа сахин үлдсэн байна.

НӨХӨН СЭРГЭЭСЭН ГАЗАРТ ӨВС, УРГАМАЛ УРГАХГҮЙ ГЭСЭН СУДАЛГАА ГАРЧЭЭ

Алтны компаниуд Орхоны хөндийг хүрээлсэн 30 км газар, 1000 га газрыг сүйтгэж байна. Тус бүс нутагт “БМНС”, “Монгол газар”, “Голден хаммер”, “Алтай гоулд”, “Батбродерс”, “Эм Жэй Эйч”, “Шиншие Монголиа” гэсэн долоон компани  үйл ажиллагаа явуулж байгааг байгаль орчны төлөөх ТТБ-ууд салбарын сайд, тойргийн гишүүдэд хүргүүлсэн мэдээлэлдээ дурдсан байдаг. Гэтэл эдгээр компаниас гадна зөвшөөрөлгүй 20 гаруй жижиг компани үйл ажиллагаа явуулж байна. Нутгийн иргэдийн хэлснээр зөвшөөрөлтэй компаниуд лицензийн талбайгаа жижиг компаниудад хэсэгчлэн зардаг гэнэ. Уурхайд 1000-аар тогтохгүй хүн ажиллаж байна. Том компаниуд 100 гаруй, жижиг нь 20-50 хүн ажилладаг юм байна.

1999 оноос эхлэлтэй алтны компаниуд алтыг нь аваад авдрыг нь хаяхдаа нэг удаа хууль журмын дагуу нөхөн сэргээлт хийсэн удаагүй. Нөхөн сэргээлт хийх нэрийдлээр 2-3 машин шороо асгачихаад явдаг талаар нутгийн малчин Болд “МУИС-ийн багш нар Германы эрдэмтэдтэй хамтран нөхөн сэргээсэн гэж ярьдаг газруудын хөрсөнд шинжилгээ, судалгаа хийсэн. Судалгаагаар тус бүс нутагт ургамал, өвс ургах ямар ч боломжгүй гэдэг хариу гарсан байна лээ. 20-30 жилийн дараа тоосжилт явагдаж байж л энэ газар байгалийнаа жамаар сэргэнэ. Тэд ухсан, сэндийчсэн газраа хайрга, өнгөн хөрс, гадаргын улаан шороогоор бүрхээд орхидог. Тийм газарт яаж өвс ургах билээ. Уг нь хар шороо ашиглаж нөхөн сэргээлт хийх ёстой. Гэтэл энэ хавьд хар шороотой эрүүл хөрс үлдээгүй гэхэд хилсдэхгүй. Алтны компаниуд  ус цэвэршүүлэх байгууламжгүй. Ус ашиглалтын төлбөр тавигдаагүй. Нөхөн сэргээлт хийх, хариуцах эзэн одоо болтол алга. Жижиг компаниуд ямар ч бүртгэлгүй, ашигт малтмал олборлох зөвшөөрөлгүй атлаа үйл ажиллагаа явуулдаг. Тэдэнтэй нөхөн сэргээлтийн талаар яриад ч хэрэггүй” гэж ярьсан юм.

Уул уурхайн ойр нутагладаг айлууд хаа холоос ундны усаа зөөдөг бол мал, амьтад алт угаасан ус уудаг байна. Зарим бүл чадал муутай айлууд алт угаасан усыг саванд тунгааж байгаад ундандаа хэрэглэдэг. Үүнээс болж гэдэс дотрын гүйлгэлт, суулгалтын өвчлөл нэмэгдэж байнга эмч дууддаг гэх хүмүүс таарсан юм. Мөн нинжа нарын дунд үйл ойлголцол үүсч ямар нэг хэрэг гарлаа гэхэд тухайн хэсгийг хариуцдаг цагдаагүй гээд төрийн нүд, чихэнд илхэн ч бодлого, шийдвэрээс орхигдсон баян хангайг энэрдэг хүн алга.

Үргэлжлэл бий…

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
С.Уянга

12 Сэтгэгдэл сэтгэгдэл “Өлтийн хөндийг өрөмдсөн алтны компаниуд Орхон голыг онилж байна”

  1. I truly wanted to construct a quick note so as to express gratitude to you for these stunning guidelines you are giving out here. My incredibly long internet research has now been compensated with excellent points to talk about with my companions. I would express that many of us website visitors actually are extremely fortunate to be in a fabulous website with so many special professionals with helpful opinions. I feel rather grateful to have discovered your site and look forward to plenty of more cool moments reading here. Thanks again for everything.
    yeezy boost 350 v2 [url=http://www.yeezyboost-350.uk]yeezy boost 350 v2[/url]

  2. Needed to send you that bit of observation so as to say thanks over again for all the unique views you have featured above. It’s simply tremendously generous with people like you to offer easily what exactly a few people could have sold for an ebook to get some dough for their own end, and in particular considering that you could possibly have tried it if you considered necessary. The tips also worked to be a fantastic way to understand that the rest have the identical dreams the same as mine to grasp very much more with reference to this condition. I believe there are many more fun instances ahead for people who find out your blog post.
    air max

  3. christian louboutin shoes

    I as well as my pals happened to be analyzing the best points from your website then then came up with a horrible feeling I never thanked the site owner for those strategies. My young men ended up for this reason warmed to read all of them and already have actually been making the most of these things. Thank you for truly being very helpful and then for deciding on some high-quality subject areas most people are really desperate to be aware of. Our honest apologies for not saying thanks to you earlier.
    christian louboutin shoes

  4. My wife and i felt satisfied John could complete his research using the precious recommendations he was given while using the weblog. It is now and again perplexing just to happen to be offering points which some others might have been making money from. Therefore we see we have the website owner to be grateful to for that. Most of the explanations you made, the easy web site menu, the relationships your site make it possible to foster – it’s got mostly overwhelming, and it is leading our son in addition to the family feel that that subject matter is pleasurable, which is certainly very vital. Many thanks for all!
    off white hoodie

  5. I am also commenting to make you know what a terrific discovery my cousin’s princess encountered checking your site. She came to find numerous pieces, not to mention how it is like to possess a great helping style to get other individuals very easily gain knowledge of certain tortuous subject matter. You really surpassed her expectations. I appreciate you for producing those insightful, trusted, informative and unique guidance on the topic to Sandra.
    yeezy boost

  6. Thanks a lot for giving everyone a very breathtaking chance to read critical reviews from this site. It is always so superb and also stuffed with a lot of fun for me and my office mates to search your site a minimum of 3 times in 7 days to read the fresh things you have. Of course, I am also usually fascinated with all the awesome points served by you. Some 3 points on this page are essentially the most beneficial we’ve had.
    coach outlet store

  7. I’m commenting to make you be aware of what a awesome encounter my friend’s daughter gained reading through your web site. She came to understand numerous pieces, with the inclusion of how it is like to possess an excellent coaching character to get many others smoothly learn about a number of problematic subject matter. You undoubtedly surpassed our expected results. Thanks for imparting the precious, dependable, revealing and as well as fun guidance on this topic to Sandra.
    longchamp

  8. I must express my love for your generosity for those people who absolutely need guidance on this important study. Your real commitment to passing the message around has been definitely helpful and has surely made men and women much like me to arrive at their pursuits. Your personal important instruction can mean a whole lot a person like me and a whole lot more to my colleagues. Thank you; from everyone of us.
    kd 10

  9. I needed to draft you a tiny remark so as to give thanks again about the striking tips you have shown in this case. It’s seriously generous with people like you giving publicly precisely what a few people could have offered for an electronic book to end up making some bucks on their own, specifically considering the fact that you could possibly have done it in case you considered necessary. The techniques also acted to be the easy way to be certain that other people online have the same eagerness just like my very own to understand somewhat more pertaining to this matter. Certainly there are some more pleasurable situations ahead for folks who scan your website.
    nba jerseys

  10. Thanks so much for providing individuals with a very marvellous chance to discover important secrets from this blog. It’s always so enjoyable and full of a great time for me personally and my office co-workers to visit your blog minimum thrice every week to study the newest tips you have got. And lastly, I’m so always fascinated concerning the astonishing suggestions you give. Some 3 tips in this posting are essentially the most efficient we have ever had.
    canada goose

  11. I am glad for commenting to let you know what a cool discovery my princess gained visiting the blog. She came to understand many things, not to mention what it is like to possess an amazing helping character to get certain people clearly know precisely chosen specialized things. You really did more than readers’ desires. Thanks for showing these beneficial, trustworthy, edifying and as well as easy tips on the topic to Ethel.
    air jordans

  12. I precisely had to thank you very much once again. I’m not certain the things I would have implemented without the actual concepts discussed by you concerning that industry. It had become a traumatic condition in my circumstances, but encountering the very professional manner you resolved that took me to cry for gladness. I will be happier for the support and thus trust you recognize what an amazing job you have been carrying out training people today through your web blog. Probably you have never come across any of us.
    jordan shoes

Сүүлд нэмэгдсэн сэтгэгдэл

  • Teoflerb: cafergot pills
  • read more: I simply want to tell you that I’m new to weblog and honestly liked this blog site. Most likely I’m...
  • Local Pet Stores: that may be the finish of this report. Here you will find some internet sites that we assume you...
  • Grady: If you are going for finest contents like me, simply pay a visit this site every day because it offers quality...
  • Nearest Pet Store: please pay a visit to the sites we follow, such as this a single, as it represents our picks...